Adviescommissie over Luchtruimherziening

Adviescommissie Luchtruimherziening legt blinde vlekken in de lucht bloot

Het rapport van de Adviescommissie Luchtruimherziening heeft kansen en knelpunten in kaart gebracht wat betreft het luchtruim boven Nederland en ook boven Flevoland. NMF Flevoland was lid van de klankbordgroep. De conclusies zijn niet mals: er is nauwelijks tot geen sprake van winst voor geluid, natuur en milieu. En er is te veel onbekend over gebruik van het luchtruim voor Lelystad Airport, zeker voor de mogelijke combinatie van vakantievluchten en F–35’s. 

Het uitgangspunt bij de luchtruimherziening is om zo kort mogelijk te vliegen. Dat leidt tot minder uitstoot van CO2, stikstof en overige schadelijke stoffen. Ook geeft het minder geluidsoverlast voor bewoners. Zodoende is het de bedoeling dat de nieuwe luchtruimindeling invulling geeft aan de Europese doelstellingen van Single European Sky. Er was een Adviescommissie Luchtruimherziening ingesteld om – onder meer – dit na te gaan. De opdracht aan de Adviescommissie (gegeven door de minister van Infrastructuur en Waterstaat en de staatssecretaris van Defensie) luidde: het Schetsontwerp Luchtruimherziening (februari 2025) toetsen op nut en noodzaak. En de zorgvuldigheid van het gevolgde ontwerp- en beoordelingsproces beoordelen. 

De winst op geluid en emissies door civiele luchtvaart is marginaal, aldus de Adviescommissie. Voor militair vliegverkeer geldt zelfs een toename van uitstoot en verplaatsing van geluid. Waar en in welke mate, zal nog in beeld gebracht moeten worden. De exacte inzichten in geluidseffecten en emissies in relatie tot de leefomgeving komen pas in het Programma Hoger Naderen (een vervolg op de luchtruimherziening). Dan wordt verkend of en hoe glijvluchten om tot landing te komen met meer regelmaat en op vaste routes kunnen worden gerealiseerd. Deze glijvluchten zijn energiezuiniger en leiden tot minder geluidsoverlast voor omwonenden. 

De Adviescommissie stelt vast dat de prioriteiten tussen 2018 (bij de start van het Programma Luchtruimherziening) en 2025 zijn verschoven. Oorspronkelijk waren er drie hoofddoelen: meer ruimte voor Defensie (voor oefengebied F-35 jachtvliegtuigen), meer manoeuvreerruimte voor het luchtverkeer (oftewel: meer capaciteit) en kortere vliegroutes (wat minder uitstoot met zich meebrengt). Uiteindelijk heeft ruimte voor Defensie de prioriteit gekregen en zijn de andere twee doelen niet tot nauwelijks behaald volgens de Adviescommissie. 

Het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie is met voorkeuren gekomen voor het uitbreiden van oefenlocaties en nieuwe locaties voor Defensie. In Flevoland is dit het laagvlieggebied bij het Ketelmeer, een “superkazerne” in Zeewolde (voor 7.000 militairen) en de stationering van F-35’s op Lelystad Airport. Het rapport van de Adviescommissie constateert dat de luchtruimherziening niet geluids- en emissieneutraal zal zijn bij het gelijktijdig toestaan van militair vliegverkeer en vakantievluchten, terwijl dit wel een van de uitgangspunten is bij de luchtruimherziening. 

Een duidelijke roep van de Adviescommissie is om de effecten op de leefomgeving helder in beeld te krijgen vóór het nemen van een besluit over eventuele opening van Lelystad Airport – al dan niet in combinatie met Defensieactiviteiten. Daartoe wordt een plan-MER geadviseerd. Deze roep van de Adviescommissie is in lijn met een eerder advies van de Commissie-mer. In haar toetsingsrapport over het milieueffectrapport van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (oktober 2025) stelt de commissie dat de effecten van de beoogde Defensieactiviteiten wat betreft geluid en effecten op natuur en milieu beter onderzocht dienen te worden. 

Volgens de Adviescommissie Luchtruimherziening is meer zicht nodig op een aantal ‘blinde vlekken’ in de luchtruimherziening, zoals het gebruik van het (grotere) militair oefengebied in het luchtruim. Denk daarbij aan de frequentie en de hoogte van de vliegbewegingen. Er zijn nog tal van onduidelijkheden, stelt de Adviescommissie. Het effect van 45.000 civiele vluchten vanaf Lelystad Airport in combinatie met 23.000 militaire sorties is niet inzichtelijk gemaakt voor geluid, natuur en milieu. 

Hetzelfde is van toepassing op het Programma Hoger Naderen, waarvan de verkenning start in 2027 en de implementatie tot 2035 zal lopen. Ook daarover is behoefte aan meer duidelijkheid. Wat gaat het programma precies inhouden? En mochten de glijvluchten niet mogelijk of inpasbaar zijn (of pas vanaf een lagere hoogte dan gewenst), wat gaat dat betekenen voor de periode tussen nu, 2030 en 2035? Want: de nieuwe luchtruimherziening zal pas tegen 2030 goed en wel ingevoerd zijn. Gaat tot die tijd – of zelfs tot 2035 – langdurig laagvliegen boven Flevoland (en de naastgelegen provincies Overijssel en Gelderland) meer geluidsoverlast geven? 

Het advies van de Adviescommissie Luchtruimherziening komt op een cruciaal moment. Het Rijk neemt voor Kerstmis een besluit over de definitieve locatiekeuzes binnen het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie. Dit geldt dus ook voor de “geboekte” 23.000 militaire sorties vanaf Lelystad Airport. Tevens wordt nog vóór 2026 een politiek besluit verwacht over het wel of niet openstellen van Lelystad Airport voor vakantievluchten. Belangrijk daarbij is dat de Tweede Kamer eerder een motie heeft aangenomen tegen openstelling van Lelystad voor vakantievluchten (januari 2024) en ook een motie tegen het koppelen van het besluit over jachtvliegtuigen en opening voor vakantievluchten (september 2025).  

Wat naast de luchtruimherziening, Hoger Naderen en het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie ook nog loopt, is een proces voor een nieuw stelsel voor regulering van het luchtvaartgeluid. Kortom: we hebben te maken met meerdere beleidsplannen met ieder een eigen Rijksbesluit. Deze plannen passen echter niet goed op elkaar voor de effecten van geluid, natuur en milieu. Bij uitstek is dat het geval voor Flevoland met Lelystad Airport als beoogde locatie voor mogelijk civiel én militair vliegverkeer. NMF Flevoland is van mening dat de besluiten niet aan elkaar gekoppeld zouden mogen worden zolang de (cumulatieve) effecten ervan niet helder zijn. Zorg eerst dat de blinde vlekken goed in beeld zijn.