Licht Uit, Nacht Aan

Toen het kunstlicht werd uitgevonden, werd onze wereld groter. We konden ook in donkere uren lezen, werken en verpozen. Inmiddels is er zoveel licht dat het de natuur, waaronder de mens, verstoort. In Nederland is de lichtvervuiling volgens satellietmetingen in de afgelopen 25 jaar met 49% gestegen, terwijl nauwkeurigere metingen zelfs een toename van 350% suggereren. Nog ieder jaar neemt lichtvervuiling wereldwijd toe met 10%. En dan te bedenken dat Nederland een van de meest lichtvervuilde landen ter wereld is.

De dramatische toename in lichtvervuiling verstoort de natuurlijke balans die in miljoenen jaren van evolutie is ontstaan. Donkerte speelt een essentiële rol in onze ecosystemen en is noodzakelijk voor voortplanting, voeding en rust. Overmatig en overbodig licht wordt sinds kort erkend in de wetenschappelijke wereld als een mogelijke hoofdoorzaak van het wereldwijde uitsterven van soorten. Voor insecten heeft kunstlicht een dodelijke aantrekkingskracht, trekvogels verliezen hun navigatiesysteem en prooidieren hun bescherming. Nachtdieren worden verblind en mensen verliezen hun herstellend vermogen door verstoring van slaap en biologische ritmes.

Ondanks de groeiende interesse in donkertebeleid, ontbreekt het aan een coherente aanpak en duidelijke verantwoordelijkheden, waardoor effectieve maatregelen tegen lichtvervuiling uitblijven en de problematiek alleen maar toeneemt. De Natuur en Milieufederaties zetten zich al 21 jaar in voor bewustwording rondom het belang van duisternis. Dit gebeurt onder andere met de ‘Nacht van de Nacht’ campagne, in het kader waarvan ook jaarlijks avond- en nachtactiviteiten plaatsvinden in Flevoland.

Het is merkbaar dat het thema ‘donkerte’ meer en meer begint te leven. Steeds vaker worden de Natuur en Milieufederaties benaderd door mensen die zelf aan de slag willen met verdonkeren. Om echt een verschil te maken, moet deze problematiek landen in beleid en regelgeving, zodat er ook daadwerkelijk naar gehandeld zal worden.

Door middel van het programma ‘Licht Uit, Nacht Aan!’ werken de Natuur en Milieufederaties aan de realisatie hiervan. In samenwerking met onder meer de Rijksuniversiteit Groningen gaat een geïntegreerde aanpak ontwikkeld worden om het donker te versterken. Zie het als een switch van bewustwording naar toepassing.

Het programma omvat het opstellen van normen voor kunstlicht in de openbare ruimte, die verankerd kunnen gaan worden in beleid en wet- en regelgeving. Door middel van communicatie, educatie en beleving wordt aan bewustwording gewerkt over donkerte bij publiek, ondernemers en beleidsmakers.

Het publiek en ondernemers zullen met concrete acties en stappenplannen ondersteund worden die hen helpen bij het versterken van het donker in hun omgeving. Vrijwilligers worden opgeleid in het aanjagen van de donkertebeweging en zullen samenwerking gaan stimuleren tussen overheid, ondernemers en overige organisaties.

In drie iconische donkertegebieden (de Veluwe, het Waddengebied en Nationaal Park Nieuw Land) wordt een pilot tot verdonkeren uitgerold. Daar wordt gestreefd naar een substantiële vermindering van lichtvervuiling en energieverbruik. In deze gebieden wordt de beoogde switch van bewustwording naar toepassing getest. Vervolgens kunnen de iconische donkertegebieden als voorbeeld dienen voor andere (waterrijke) regio’s in Nederland.

NMF Flevoland vindt dat het tijd is om er blijvend voor te gaan zorgen dat Nederland écht donkerder wordt. Te beginnen in Flevoland. Met Nationaal Park Nieuw Land (en het Markermeergebied in het algemeen) is er een donkerteparel in handen. Het is daar nog mogelijk om de Melkweg te zien en ’s nachts te genieten van een heldere sterrenhemel. De bewustwording hiervan dient vergroot te worden.

De regionale donkertepilot in Flevoland heeft tot doel:

1. Het reduceren van lichtvervuiling in het Markermeergebied.

Om dit te kunnen bepalen en monitoren, worden er lichtmetingen gedaan bij lichtbronnen op en rondom het Markermeer. Dit draagt bij aan een analyse van (grootste) lichtvervuilers in de regio. De lichtmetingen gebeuren in samenwerking met sterrenkundigen en andere deskundigen van Rijksuniversiteit Groningen.

2. Het opzetten van een netwerk van ‘buren van het Markermeer’ (ondernemers, gemeenten, andere overheden en organisaties).

De lijm van het netwerk is een Intentieverklaring ‘Verdonkeren’. Het idee is dat iedere partner deze verklaring ondertekent en daarmee inzet tegen lichtvervuiling kenbaar maakt.

3. Het organiseren van donkertebelevingen en -activiteiten in het Markermeergebied.

Dit omvat activiteiten zoals nachtwandelingen en sterrenkijkavonden, evenals events op donkerte beleefplekken die de unieke nachtelijke omgeving van het Markermeer tot leven brengen. Want: het is vrij uniek dat de Melkweg er nog te zien is.

4. Het adviseren van de betrokken overheden (gemeenten, provincie, waterschap, Rijkswaterstaat en andere beleidsontwikkelaars) over vermindering van lichtvervuiling in het Markermeergebied.

Om de betrokken overheden te activeren tot borging van de nacht in hun omgevingsplannen wordt een ‘Handreiking Verdonkeren’ ontwikkeld. Ook wordt een roadmap opgesteld ten behoeve van minder lichtvervuiling.

5. Het opleiden van Nachtwachters in Flevoland.

Deze vrijwilligers kunnen adviseren over het herkennen plus reduceren van lichtvervuiling en zijn in het algemeen vertegenwoordigers van de nacht. Deze advisering kan gedaan worden aan partners binnen het netwerk en ook daarbuiten.